Apophis przeleci bardzo blisko Ziemi w 2029 roku. Nie oznacza to zderzenia

Data 13 kwietnia 2029 brzmi jak gotowy materiał do alarmującego filmu. Planetoida Apophis przeleci wtedy bliżej Ziemi niż część satelitów na orbitach geosynchronicznych. W astronomii słowo blisko opisuje jednak geometrię, a nie wyrok. Obecne obliczenia nie przewidują zderzenia.

NASA informuje, że obiekt o szerokości około 340 metrów minie powierzchnię Ziemi w odległości około 32 tysięcy kilometrów. To wyjątkowo mało w skali Układu Słonecznego i wystarczająco dużo, aby ziemska grawitacja wyraźnie oddziaływała na planetoidę. Jednocześnie dokładne obserwacje radarowe pozwoliły usunąć scenariusz uderzenia w 2029 roku oraz zagrożenie na co najmniej kolejne sto lat.

Skąd wziął się dawny alarm

Po odkryciu w 2004 roku wczesne dane orbitalne pozostawiały szerszy zakres możliwych trajektorii. Apophis na krótko osiągnął wysoki poziom na skali zagrożenia, ponieważ istniała niepewność dotycząca przyszłego położenia. Każda kolejna obserwacja zawężała orbitę. To normalny proces, nie dowód, że naukowcy ukrywali wcześniejszą pewność.

Przełomowe pomiary radarowe w 2021 roku pozwoliły bardzo dokładnie wyznaczyć odległość planetoidy. NASA Jet Propulsion Laboratory ogłosiło wtedy, że ryzyko zderzenia można wykluczyć na co najmniej sto lat. Oznacza to aktualny wniosek oparty na lepszych danych, a nie obietnicę, że astronomia nigdy więcej nie przeliczy orbity.

Bliski przelot jest okazją do badania grawitacji

Duże planetoidy nie przechodzą tak blisko często, dlatego Apophis będzie naturalnym eksperymentem. Ziemska grawitacja może zmienić prędkość obrotu obiektu, ułożenie materiału na powierzchni i drobne elementy jego orbity. Teleskopy i radary będą mogły obserwować te zmiany przed zbliżeniem, podczas niego oraz po nim.

ESA podkreśla znaczenie przelotu dla obrony planetarnej. Im lepiej naukowcy rozumieją reakcję planetoidy na siły grawitacyjne i właściwości jej wnętrza, tym lepiej potrafią interpretować inne obiekty bliskie Ziemi. Badanie bezpiecznego przelotu poprawia narzędzia potrzebne wtedy, gdy przyszły obiekt naprawdę wymagałby dokładnej oceny.

OSIRIS-APEX ma zobaczyć skutek z bliska

Sonda, która jako OSIRIS-REx dostarczyła próbkę z planetoidy Bennu, otrzymała nowe zadanie i nazwę OSIRIS-APEX. NASA planuje skierować ją do Apophisa. Statek ma obserwować obiekt po bliskim przejściu obok Ziemi, aby porównać jego stan z pomiarami wykonanymi zdalnie wcześniej.

Misja nie leci po to, aby odepchnąć planetoidę. Jej celem jest nauka. Sonda ma zbadać powierzchnię, skład i ruch Apophisa oraz skutki spotkania z ziemską grawitacją. Pomieszanie misji badawczej z akcją ratunkową jest jednym ze sposobów, w jakie spokojny program naukowy zmienia się w sieci w fałszywy alarm.

Jak czytać liczbę 32 tysiące kilometrów

Odległość bywa podawana od powierzchni Ziemi albo od jej środka. To dwie różne liczby. Warto sprawdzić punkt odniesienia, jednostkę i źródło. Porównanie z orbitą satelitów pomaga wyobrazić sobie skalę, ale nie oznacza, że Apophis porusza się po stałej ziemskiej orbicie albo przeleci dokładnie przez zatłoczoną warstwę satelitarną.

Równie mylące są animacje, które nie zachowują skali. Ziemia i planetoida są wtedy powiększone, a odległość pomniejszona, aby oba obiekty zmieściły się na ekranie. Taka grafika może wyjaśniać kierunek, ale nie powinna być czytana jak zdjęcie. Oficjalne strony NASA i ESA wyraźnie oddzielają wizualizację od pomiaru orbity.

• Sprawdź datę publikacji oraz to, czy źródło podaje aktualne obliczenia po obserwacjach radarowych z 2021 roku.
• Zobacz, czy odległość liczona jest od powierzchni Ziemi, czy od jej środka, i nie mieszaj tych wartości.
• Oddziel możliwość obserwacji zjawiska od ryzyka uderzenia. Jasny obiekt na niebie nie jest obiektem zmierzającym w obserwatora.
• Traktuj film bez skali jako ilustrację, a ocenę zagrożenia sprawdzaj w NASA, ESA lub oficjalnym centrum obliczeń orbitalnych.
• Nie przedstawiaj misji OSIRIS-APEX jako próby zmiany toru. Jest to misja badawcza planowana po bezpiecznym przelocie.

Spokój wynika z pomiarów, nie z lekceważenia

Naukowcy są spokojni nie dlatego, że duże planetoidy nie mogą być groźne. Są spokojni, ponieważ Apophis jest intensywnie obserwowany, jego orbita została dokładnie przeliczona, a scenariusz uderzenia został wykluczony dla przewidywalnego horyzontu. Obrona planetarna polega właśnie na wczesnym wykrywaniu, pomiarze niepewności i aktualizowaniu wniosków.

W 2029 roku niezwykłość wydarzenia będzie polegała na tym, że tak duży obiekt przejdzie tak blisko i pozostanie bezpiecznym celem badań. To wystarczająco dobra historia bez dopisywania katastrofy. Apophis pokaże, jak grawitacja planety zmienia mały świat, a naukowcy dostaną dane, których nie można odtworzyć w laboratorium.