EES już działa, ale wnioski ETIAS nadal nie są otwarte

Podróżny może dziś stanąć przy nowym stanowisku biometrycznym na europejskiej granicy, ale nie może wcześniej kupić ETIAS. Te dwa fakty nie są sprzeczne. Dotyczą odrębnych systemów, które często pojawiają się w jednym komunikacie i dlatego łatwo je pomylić.

System wjazdu i wyjazdu, czyli EES, jest według Komisji Europejskiej w pełni operacyjny od 10 kwietnia 2026. Rejestruje obywateli państw spoza UE podczas krótkich pobytów przy przekraczaniu zewnętrznych granic 29 krajów uczestniczących. ETIAS ma być internetowym zezwoleniem przed podróżą dla wielu osób zwolnionych z obowiązku wizowego. W sierpniu 2026 nie działa i nie zbiera wniosków.

EES odbywa się na granicy

EES nie jest produktem kupowanym przed wylotem. Komisja opisuje go jako rejestr danych z przekroczenia granicy. Obejmuje nazwisko, informacje z dokumentu podróży, datę i miejsce wjazdu lub wyjazdu, obraz twarzy oraz odciski palców. Rejestruje także odmowę wjazdu. W podróżach objętych systemem zastąpił ręczne stemplowanie paszportu.

Ogólny zakres obejmuje obywateli państw spoza UE przy krótkich pobytach, zarówno posiadających wizę krótkoterminową, jak i podróżujących bez wizy. Nie oznacza to jednak identycznej procedury dla każdej osoby z tym samym paszportem. Zezwolenie na pobyt, status członka rodziny, rodzaj dokumentu albo wyjątek prawny mogą zmienić sposób obsługi.

Znaczenie ma także trasa. Rejestracja następuje przy granicy zewnętrznej obszaru uczestniczącego w systemie, a nie przy każdym przejeździe między jego państwami. W podróży z przesiadką kontrola może odbyć się w pierwszym porcie wejścia, a nie w mieście docelowym. Dodatkowy czas trzeba planować tam, gdzie rzeczywiście przekracza się granicę zewnętrzną.

ETIAS będzie osobnym krokiem przed wyjazdem

ETIAS jest zaprojektowany dla innego momentu. Ma być zezwoleniem składanym online przed podróżą do 30 państw wymagających go od uprawnionych obywateli krajów zwolnionych z wizy. Oficjalna lista eu-LISA obejmuje między innymi Australię, Brazylię, Kanadę, Japonię, Koreę Południową, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone, z opisanymi wyjątkami.

Planowany obowiązek nie jest jednak dostępnym formularzem. Strona Komisji wyraźnie podaje, że ETIAS nie działa i nie są przyjmowane wnioski. Konkretna data ma zostać ogłoszona kilka miesięcy przed startem. Oczekiwana jesień 2026 w części oficjalnych komunikatów jest oknem planistycznym, nie pozwoleniem na wpisanie wymyślonego dnia do kalendarza.

Oficjalne strony opisują opłatę 20 euro po uruchomieniu systemu oraz przewidziane zwolnienia. Sama zgodność ceny nie potwierdza wiarygodności strony. Dopóki unijny serwis nie przyjmuje wniosków, pośrednik nie może uzyskać dokumentu w nieotwartym systemie. Brytyjskie wytyczne ostrzegają, że strony sprzedające ETIAS już teraz działają oszukańczo.

Mapy obu systemów nie są takie same

Komisja opisuje EES w 29 krajach, a lista ETIAS obejmuje 30. Różnica dotyczy między innymi Cypru, który znajduje się na liście ETIAS, lecz nie w zakresie EES wskazywanym przez brytyjskie wytyczne. Irlandia nie występuje na liście państw ETIAS i pozostaje poza opisywanym zakresem EES. Słowo Europa jest wygodnym skrótem, ale nie wystarcza do sprawdzenia trasy.

Nie wystarcza także lista obywatelstw z mediów społecznościowych. Należy sprawdzić dokument używany w podróży, status pobytowy, cel i długość pobytu, kraj pierwszego przekroczenia zewnętrznej granicy oraz oficjalne zasady przewoźnika. EES i ETIAS nie gwarantują wjazdu. Organ graniczny nadal ocenia warunki dotyczące konkretnej osoby i podróży.

Bezpieczne sprawdzenie ma trzy etapy

• Zacznij od paszportu i statusu pobytowego, a nie od szerokiego zestawienia narodowości w poście lub reklamie.
• Znajdź pierwszą zewnętrzną granicę na rzeczywistej trasie, uwzględniając przesiadki, prom, pociąg i kontrolę wykonywaną przed odjazdem.
• Przygotuj się na możliwą rejestrację biometryczną EES i dodatkowy czas, jeśli podróż jest objęta systemem.
• Dla ETIAS otwieraj oficjalną stronę UE, ale nie składaj wniosku ani nie płać, dopóki mówi ona, że system nie zbiera wniosków.
• Sprawdź zasady ponownie tuż przed podróżą, ponieważ daty, opłaty, wyjątki i lista państw mogą się zmienić.

Miejsce i czas porządkują oba skróty

EES odpowiada na pytanie, co dzieje się przy przekraczaniu granicy. ETIAS ma odpowiadać na pytanie, czy uprawniony podróżny uzyskał wymagane zezwolenie przed rozpoczęciem podróży. Łączenie ich w jeden produkt tworzy fałszywe wrażenie, że nowy skan oznacza konieczność kupienia czegoś online.

W sierpniu 2026 praktyczna zasada jest prosta. Osoba objęta EES powinna przygotować się na procedurę graniczną. Osoba, która w przyszłości może potrzebować ETIAS, powinna obserwować oficjalny komunikat i obecnie nie płacić. To rozróżnienie chroni zarówno czas na granicy, jak i pieniądze przed stroną, która sprzedaje nieistniejący jeszcze wniosek.