Griepprik en pneumokokkenprik: lees beide uitnodigingen

Twee uitnodigingen van de huisarts in de herfst hoeven geen dubbele post te zijn. In Nederland lopen de uitnodigingen voor de griepprik en de pneumokokkenprik in oktober en november naast elkaar. De prikken beschermen tegen verschillende ziekteverwekkers en hebben niet dezelfde doelgroep. Wie voor beide in aanmerking komt, kan ze meestal tijdens hetzelfde bezoek krijgen. Lees daarom eerst waarvoor iedere brief is bedoeld, voordat u er één apart legt.

Het RIVM noemt voor de pneumokokkenprik dit najaar twee groepen: mensen geboren in 1966 en mensen geboren van 1948 tot en met 1952. De griepprik is breder beschikbaar, onder meer voor iedereen van 60 jaar en ouder en voor mensen met bepaalde medische aandoeningen. Het onderscheid zit dus niet alleen in de naam op de brief. Het bepaalt ook welke uitnodiging u kunt verwachten.

Voor de griepprik telt meer dan leeftijd

De jaarlijkse griepprik is gratis voor mensen met een verhoogde kans om ernstig ziek te worden door griep. Behalve zestigplussers gaat het bijvoorbeeld om mensen met bepaalde hart- of longaandoeningen, diabetes, een verminderde nierfunctie of een verminderde afweer. Ook sommige kinderen behoren tot de doelgroep. De volledige voorwaarden staan bij het RIVM en Thuisarts; een korte opsomming is geen vervanging van de beoordeling door uw arts.

Volgens het RIVM ontvangen in oktober en november ongeveer zes miljoen mensen een uitnodiging van hun huisarts of instellingsarts. Dat is een periode, geen landelijke verzenddag. Dat een buur de brief al heeft, betekent daarom niet dat uw eigen uitnodiging ontbreekt. Denkt u tot de doelgroep te behoren en twijfelt u over de post, vraag het dan na bij de praktijk. Leid uit een ontbrekende envelop niet zelfstandig af dat u wel of niet in aanmerking komt.

Bij pneumokokken zijn de geboortejaren bepalend

Voor de gewone najaarsuitnodiging voor de pneumokokkenprik noemt het RIVM in 2026 de geboortejaren 1966 en 1948 tot en met 1952. Wie in december 1966 jarig is, hoeft dus niet eerst op die verjaardag te wachten om tot de genoemde jaargang te behoren. Gebruik het geboortejaar als controle, niet alleen uw leeftijd op de dag dat de brief binnenkomt.

Voor deze prik verwacht het RIVM ongeveer 1,1 miljoen uitnodigingen in oktober en november. Staat uw geboortejaar er niet bij, dan is dat niet automatisch een administratieve fout. Op de RIVM-pagina kunt u uw prikjaar opzoeken. Bij vragen over een eerdere pneumokokkenvaccinatie of een bijzondere medische situatie is de huisarts het aanspreekpunt. Het landelijke uitnodigingsschema is geen persoonlijk vaccinatieadvies.

Twee brieven, mogelijk één afspraak

Het RIVM schrijft dat mensen waarschijnlijk voor elke prik een aparte uitnodigingsbrief krijgen. Vergelijk de datum, tijd en locatie op beide brieven. De huisarts kan een apart prikmoment organiseren of een andere ruimte gebruiken dan de gebruikelijke spreekkamer. Neem niet aan dat een afspraak op dezelfde dag ook automatisch op dezelfde plek is.

De griepprik en pneumokokkenprik kunnen meestal tegelijk worden gegeven. Volgens Thuisarts krijgt u ze dan in verschillende bovenarmen. Het RIVM meldt dat gelijktijdig prikken veilig is en de kans op bijwerkingen niet vergroot. Dat maakt er nog geen combinatievaccin van: het blijven twee afzonderlijke vaccinaties. Volg de uitnodigingen van uw praktijk en vraag het na als de afspraken elkaar tegenspreken.

Ook een eerdere keuze over de griepprik geldt niet vanzelf voor de andere prik. Wie bij de huisarts heeft aangegeven geen griepuitnodiging te willen ontvangen, krijgt volgens het RIVM wel een pneumokokkenuitnodiging als die persoon in de doelgroep valt. Een tweede brief is dus niet noodzakelijk een herinnering aan een afgewezen eerste aanbod.

De bescherming is niet uitwisselbaar

Griep wordt veroorzaakt door influenzavirussen. Pneumokokken zijn bacteriën die onder meer longontsteking kunnen veroorzaken. Een griepprik vervangt de pneumokokkenprik niet, en andersom. De griepprik beschermt evenmin tegen alle andere luchtwegvirussen. Verkoudheidsklachten na een vaccinatie zijn daarom op zichzelf geen bewijs dat de vaccinatie niet heeft gewerkt.

Na de griepprik duurt het ongeveer twee weken voordat voldoende afweerstoffen zijn opgebouwd. De bescherming duurt ongeveer een halfjaar en de samenstelling wordt ieder jaar aangepast aan de verwachte griepvirussen. Thuisarts noemt half oktober tot eind november als beste periode om de prik te halen. Dat is een reden om de uitnodiging te gebruiken, niet om te wachten totdat veel mensen in uw omgeving ziek worden.

Sinds het najaar van 2025 gebruikt het Nederlandse pneumokokkenprogramma PCV20, een vaccin tegen twintig typen pneumokokken. Het RIVM beschrijft de bescherming als langdurig. Dat is een ander schema dan de jaarlijkse griepprik. Beide vaccinaties verkleinen risico's, maar bieden geen garantie dat iemand niet ziek wordt. Hoe goed de griepprik werkt, verschilt bovendien per persoon en per seizoen.

Wat u vóór de afspraak kunt controleren

De NHG-modelbrief voor de griepprik in 2026 vraagt om de uitnodiging mee te nemen en kleding te dragen waarbij de bovenarm gemakkelijk bloot kan. Controleer dus niet alleen het tijdstip, maar ook wat uw eigen praktijk vraagt. Bij twee uitnodigingen is het verstandig beide brieven te bewaren, zodat duidelijk blijft welke vaccinaties zijn aangeboden.

Heeft u koorts op de prikdag, kunt u niet komen of heeft u eerder een allergische reactie gehad op bestanddelen die de brief noemt, neem dan contact op met de praktijk. De NHG-brief noemt onder meer kippenei-eiwit en de antibiotica neomycine en gentamicine. Laat de praktijk bepalen wat dat voor uw afspraak betekent. Een kwijtgeraakte uitnodiging kunt u eveneens met de huisarts of instellingsarts bespreken.

Na de griepprik kan de arm een of twee dagen gevoelig zijn en kunt u zich enkele dagen minder goed voelen. U kunt van de griepprik zelf geen griep krijgen, benadrukken NHG en Thuisarts. Vragen over bijwerkingen of uw eigen medische situatie horen bij een zorgverlener. De praktische controle voor deze herfst is eenvoudiger: welke prik staat op welke brief, waar moet u zijn en kloppen de afspraken met elkaar?