Houtkachel weer aan? Eerst de schoorsteen en Stookwijzer

Wie in Nederland de houtkachel of open haard weer wil gebruiken, heeft twee verschillende controles te doen: is de installatie onderhouden, en is het verstandig om op dat moment hout te stoken? De brandweer begon op 1 oktober de landelijke campagne ‘Van de brandweer. Voor een veilige warme winter’. Deze maand staat veilig stoken centraal. Maar een geveegde schoorsteen is geen vrijbrief voor schone lucht: ook goed gestookt hout veroorzaakt vervuiling.

Dat onderscheid is praktisch. Onderhoud beperkt risico’s in uw eigen woning. De Stookwijzer helpt beoordelen wanneer rook voor de omgeving extra hinderlijk kan zijn. Wie alleen de schoorsteen laat vegen, heeft de vraag voor de buren nog niet beantwoord. En een gunstiger stookadvies zegt niets over de technische staat van uw rookkanaal.

De nieuwe campagne is geen nieuw keurmerk

De campagne verdeelt het najaar over drie onderwerpen: veilig stoken in oktober, koolmonoxide in november en brandveilige feestdagen in december. De oproep voor deze maand draait om droog en schoon hout, van bovenaf aansteken en regelmatig onderhoud. Het gaat om voorlichting, niet om een nieuwe landelijke toestemming om te stoken of een garantie dat een bepaalde kachel veilig is.

Voor een huishouden dat na de zomer voor het eerst weer vuur wil maken, begint de voorbereiding daarom niet bij de aanmaakblokjes. Kijk eerst wanneer het rookkanaal voor het laatst is geveegd en welke opmerkingen de schoorsteenveger toen heeft gemaakt. Een onderhoudsafspraak en een actuele controle van het stookadvies hebben ieder hun eigen doel.

Minimaal jaarlijks vegen, zo nodig vaker

De brandweer adviseert om de schoorsteen minimaal jaarlijks te laten vegen door een erkende schoorsteenveger. Hoe vaak dat verder nodig is, hangt af van het gebruik; bespreek dat met het bedrijf. ‘Eenmaal per jaar’ is dus geen belofte dat intensief stoken gedurende de rest van het jaar zonder extra onderhoud kan. Ook het toestel zelf heeft reiniging en onderhoud nodig.

In het rookkanaal kunnen roet en creosoot achterblijven. Dat laatste is een brandbare, teerachtige aanslag van onverbrande deeltjes. Volgens de brandweer bevorderen onder meer nat hout en het smoren van een vuur die aanslag. Bij smoren wordt de luchttoevoer beperkt, waardoor de verbranding onvolledig wordt. Een rustiger ogend vuur is daarmee niet automatisch een betere verbranding.

Laat twijfels over de afvoer of de installatie door een deskundige beoordelen voordat u de kachel gebruikt. Een rookkanaal kan bijvoorbeeld ook verstopt raken. Dit artikel is geen handleiding om zelf een schoorsteen te inspecteren, een verstopping te verwijderen of een installatie aan te passen.

Een stookmethode maakt houtrook niet onschadelijk

Wie toch hout stookt, krijgt van de brandweer het advies om schoon, droog en onbehandeld hout te gebruiken. Geschilderd, behandeld of geïmpregneerd hout hoort niet in de kachel. Houd ook voldoende vrije ruimte rond het toestel: meubels en stoffen moeten op veilige afstand blijven. Raadpleeg voor uw eigen toestel de gebruiksaanwijzing.

De zogenoemde Zwitserse methode laat het vuur van boven naar beneden branden. Volgens de brandweer geeft dat minder aanslag in de schoorsteen en komen er minder schadelijke stoffen vrij. Dat is een vermindering, geen afwezigheid van uitstoot. Milieu Centraal benadrukt dat houtrook altijd schadelijke stoffen bevat, waaronder fijnstof, en adviseert de houtkachel of open haard zo veel mogelijk uit te laten.

Controleer uw postcode, niet alleen het weer buiten

De officiële Stookwijzer staat bij de Atlas Leefomgeving. Vul de vier cijfers van uw postcode in en bekijk het tijdvak waarin u wilt stoken. Het advies combineert windkracht en luchtkwaliteit. Bij weinig wind kan rook langer blijven hangen; ook de al aanwezige luchtverontreiniging telt mee. Alleen even door het raam kijken geeft die informatie niet.

De kleuren vragen om zorgvuldig lezen. Geel waarschuwt dat stoken overlast en luchtverontreiniging veroorzaakt. Oranje betekent dat het beter is nu geen hout te stoken. Bij rood luidt het advies: stook geen hout. Er is bewust geen groene code. Het RIVM schrijft dat helemaal geen hout stoken het beste is voor een gezonde leefomgeving.

De adviezen gelden voor tijdblokken van zes uur en kijken tot 24 uur vooruit, legt Informatiepunt Leefomgeving uit. Het gaat om modelberekeningen; plaatselijke waarnemingen kunnen afwijken. Een code is dus geen meting aan uw schoorsteen en geen voorspelling dat niemand last zal hebben. Controleer daarnaast uw gemeentelijke regels. Sommige gemeenten hebben houtstook bij oranje of rood verboden; het landelijke advies is niet hetzelfde als één overal identiek verbod.

Een CO-melder vervangt geen onderhoud

De wintercampagne noemt ook een werkende koolmonoxidemelder. Wacht daarmee niet tot het campagnethema van november als u de kachel nu gebruikt. De brandweer adviseert in een ruimte met een verbrandingstoestel een CO-melder aan het plafond, met aandacht voor afstand tot het toestel, muren en ventilatieopeningen. In een ruimte zonder zo’n toestel gelden andere plaatsingsadviezen.

Bekijk daarom de plaatsingsuitleg van de brandweer én de handleiding van uw melder. Wijkt die handleiding af, dan adviseert de brandweer contact met de leverancier. Test de melder volgens de voorschriften. Een melder is een waarschuwing bij gevaar, geen bewijs dat het rookkanaal in orde is of dat onderhoud kan worden overgeslagen.

Wat u vóór de eerste stookavond kunt regelen

• Zoek de laatste veeg- en onderhoudsgegevens op en bespreek de benodigde frequentie met een erkende schoorsteenveger.
• Controleer de CO-melder en het plaatsingsadvies voor de ruimte waarin hij hangt.
• Bekijk de officiële Stookwijzer voor uw postcode en geplande tijdvak, plus de regels van uw gemeente.
• Laat de kachel uit als het stookadvies daartoe oproept; ook bij geel blijft houtrook vervuilend.

De bruikbare les van de nieuwe campagne is niet dat één controle alles oplost. Een onderhouden installatie, passende waarschuwing en rekening houden met de buitenlucht vullen elkaar aan. De beslissing om die avond géén hout te stoken blijft daarbij een volwaardige uitkomst, ook als de schoorsteen pas is geveegd.