Andere AI-assistent op Android krijgt meer rechten, maar pas in 2027

Een andere AI-assistent op een Android-telefoon moet uiteindelijk veel van dezelfde systeemfuncties kunnen gebruiken als Googles Gemini. De Europese Commissie heeft Google daarvoor bindende maatregelen opgelegd onder de Digital Markets Act, de Europese wet voor grote digitale poortwachters. Het gaat om toegang tot elf groepen functies, van spraakactivering en schermcontext tot handelingen in apps en lokale AI-modellen.

Wie nu in de instellingen kijkt, vindt die nieuwe keuze nog niet. De besluiten zijn op 16 juli vastgesteld, maar de voornaamste Android-verandering hoort bij de volgende grote versie, Android 18, en moet uiterlijk 1 augustus 2027 beschikbaar zijn. Een tweede besluit over het delen van Google-zoekdata begint eerder, vanaf januari 2027. De praktische boodschap is dus tweeledig: de verplichting staat vast, de consumentenfunctie is nog geen product dat vandaag kan worden aangezet.

Wat Google precies moet openstellen

De Commissie groepeert de elf functies in vier blokken. Het eerste gaat over activering: een gebruiker moet een gekozen assistent via de centrale thuisknop of navigatiegreep kunnen starten en met een eigen gesproken wekwoord kunnen oproepen. Het tweede geeft, na toestemming, toegang tot context uit apps, het scherm en sensoren. Het derde maakt handelingen in apps en Android zelf mogelijk. Het vierde gaat over rekenkracht, lokale modellen en uitvoering op de achtergrond.

Dat kan verder gaan dan een vraag beantwoorden. Een assistent zou een bericht kunnen opstellen in de gekozen mailapp, een afspraak toevoegen, een winkelmand vullen of een systeeminstelling wijzigen. Voor stappen die een app uitvoert, moet die app de handeling wel beschikbaar hebben gemaakt. De EU-maatregel maakt de technische toegang gelijkwaardiger; hij verplicht een mail-, agenda- of winkelapp niet om iedere opdracht van iedere assistent te accepteren.

Ook de manier van werken wordt breder. Alternatieve diensten moeten onder gelijke voorwaarden gebruik kunnen maken van een lokaal AI-model, op de achtergrond actief kunnen zijn en context op het toestel kunnen verwerken. Dat kan snelle of offline functies mogelijk maken. Het besluit schrijft geen specifieke assistent voor en maakt ook geen kwaliteitsbelofte: een dienst met toegang tot dezelfde bouwstenen kan nog altijd slechter, trager of minder privacyvriendelijk zijn.

Toestemming blijft per functie van belang

De Commissie zegt expliciet dat de gebruiker toestemming houdt over de dienst en de functies die deze mag benaderen. Dat onderscheid is belangrijk. Een eigen wekwoord vraagt microfoontoegang; schermuitleg kan scherminhoud verwerken; proactieve suggesties kunnen appgegevens, locatie- of sensorsignalen gebruiken. Het feit dat Europese regels toegang mogelijk maken, is op zichzelf geen reden om al die rechten in één keer toe te staan.

Voor vijf gevoelige onderdelen mag Google objectieve en niet-discriminerende toelatingseisen opstellen. Daaronder vallen schermautomatisering, gestructureerde apphandelingen, systeeminstellingen, gecentraliseerde toegang tot lokaal opgeslagen appdata en contextbewuste intelligentie. Onafhankelijke partijen moeten mee beoordelen of een aanbieder aan privacy-, beveiligings- en integriteitseisen voldoet. De ontwerpvoorwaarden moeten in februari 2027 ter consultatie verschijnen en de definitieve regeling in mei.

Google verzet zich tegen de besluiten. Het bedrijf stelt dat ruimere systeemrechten veiligheidswaarborgen kunnen omzeilen en dat het delen van zoekdata privacy en bedrijfsgeheimen kan raken. Dat is de positie van de gereguleerde partij, niet de uitkomst van een onafhankelijke risico-evaluatie. Omgekeerd bewijst de verwijzing van de Commissie naar toestemming en certificering niet dat ieder risico verdwijnt. De uitvoering en de werking van de toelatingstoetsen zullen daarom minstens zo belangrijk zijn als het recht op toegang.

Android 18 is de eerste echte mijlpaal

Google moet de meeste maatregelen in Android 18 verwerken en uiterlijk 1 augustus 2027 uitvoeren. De Commissie verwacht dat gebruikers vanaf juli 2027 voordeel gaan zien. Eén opvallend onderdeel duurt langer: meerdere assistenten moeten naast elkaar voortdurend naar hun eigen wekwoord kunnen luisteren in Android 19, uiterlijk 1 augustus 2028. Een alternatief wekwoord voor één gekozen dienst en gelijktijdige activering van meerdere diensten zijn dus niet dezelfde deadline.

Niet ieder toestel dat nu in gebruik is, krijgt daarmee automatisch alle functies. De maatregelen verplichten geen extra chip of andere nieuwe hardware en gelden in het Android-ecosysteem ook bij andere fabrikanten. Maar een bestaande telefoon moet nog steeds de betrokken Android-versie en technische mogelijkheden ontvangen. Controleer daarom later de updatebelofte van de fabrikant en het exacte toestelmodel, in plaats van alleen te lezen dat “Android” de functie krijgt.

Het tweede besluit deelt zoekdata, geen accountarchief

Naast Android heeft de Commissie vastgelegd hoe Google zoekgegevens aan concurrerende zoekdiensten moet leveren. Het gaat om geanonimiseerde gegevens over zoekopdrachten, rangschikking, klikken en vertoningen die helpen bij het verbeteren van zoekresultaten. Ook een AI-chatbot met een echte zoekfunctie kan in aanmerking komen. Google moet vanaf januari 2027 kunnen delen tegen voorwaarden en een berekende vergoeding.

Dat betekent niet dat iedere chatbot een kopie van uw Google-account of complete zoekgeschiedenis ontvangt. Volgens de maatregelen worden gebruikersnamen, IP-adressen en precieze tijdstippen verwijderd, verdwijnen uitzonderlijk lange opdrachten en termen die zeldzaam of gevoelig kunnen zijn, en worden locatie, apparaattype en taal gegroepeerd. Er wordt geen gekoppelde zoekhistorie gedeeld. Ontvangers moeten vooraf en daarna jaarlijks door een onafhankelijke controle en mogen de gegevens niet combineren om mensen opnieuw te identificeren.

De toegang is bovendien niet voor iedere nieuwe app. Een bestaande dienst moet onder meer aantoonbare activiteit en gemiddeld minstens 50.000 maandelijkse EU-gebruikers hebben; voor een geloofwaardige nieuwkomer gelden aparte investeringsvoorwaarden. De data mag worden gebruikt om zoeken en de bijbehorende rangschikking te verbeteren, niet om een algemeen AI-model te trainen, advertentieprofielen te bouwen of Googles resultaten systematisch te kopiëren.

Wat u nu en straks kunt controleren

U hoeft nu niets te installeren, geen assistent als standaard in te stellen en geen extra toestemming te geven. Wees juist voorzichtig met apps die alvast beloven dat zij door “de nieuwe EU-regels” volledige Android-toegang hebben. De uitvoeringsdata liggen in 2027 en 2028. Een officiële systeemupdate, documentatie van de telefoonfabrikant en een duidelijke toestemmingsdialoog zijn betere aanwijzingen dan een advertentie van de app zelf.

Wanneer de keuze werkelijk verschijnt, controleer dan vier dingen. Kijk wie de assistent aanbiedt en hoe lang beveiligingsupdates worden beloofd. Bekijk per recht of microfoon, scherm, locatie, appdata of achtergrondactiviteit noodzakelijk is voor de functie die u wilt. Zoek uit welke verwerking op het toestel gebeurt en wat naar een cloudserver gaat. Test ten slotte of toegang eenvoudig kan worden ingetrokken zonder uw bestaande apps of gegevens te verliezen.

De besluiten veranderen daarmee vooral de machtsverdeling achter het scherm. Google mag belangrijke Android-bouwstenen niet voor zijn eigen AI reserveren en moet een bruikbaarder deel van zijn zoekschaal met gekwalificeerde concurrenten delen. Voor de gebruiker ontstaat pas echte keuze als een alternatief goed werkt, begrijpelijke toestemmingen vraagt en het gebruikte toestel de update ontvangt. Tot die tijd is “bindend besloten” iets anders dan “nu beschikbaar”.